Translation Activity Worksheet - Using Gen AI for Translating Poems

Original Poem

مجھ سے پہلی سی محبت مری محبوب نہ مانگ

میں نے سمجھا تھا کہ تو ہے تو درخشاں ہے حیات

تیرا غم ہے تو غم دہر کا جھگڑا کیا ہے

تیری صورت سے ہے عالم میں بہاروں کو ثبات

تیری آنکھوں کے سوا دنیا میں رکھا کیا ہے

تو جو مل جائے تو تقدیر نگوں ہو جائے

یوں نہ تھا میں نے فقط چاہا تھا یوں ہو جائے

اور بھی دکھ ہیں زمانے میں محبت کے سوا

راحتیں اور بھی ہیں وصل کی راحت کے سوا

ان گنت صدیوں کے تاریک بہیمانہ طلسم

ریشم و اطلس و کمخاب میں بنوائے ہوئے

جا بہ جا بکتے ہوئے کوچہ و بازار میں جسم

خاک میں لتھڑے ہوئے خون میں نہلائے ہوئے

جس

Translating Poem

मुझ से पहली सी मोहब्बत मिरी महबूब न माँग- fsize ahmad faiz

मुझ से पहली सी मोहब्बत मिरी महबूब न माँग

मैं ने समझा था कि तू है तो दरख़्शाँ है हयात

तेरा ग़म है तो ग़म-ए-दहर का झगड़ा क्या है

तेरी सूरत से है आलम में बहारों को सबात

तेरी आँखों के सिवा दुनिया में रक्खा क्या है

तू जो मिल जाए तो तक़दीर निगूँ हो जाए

यूँ न था मैं ने फ़क़त चाहा था यूँ हो जाए

और भी दुख हैं ज़माने में मोहब्बत के सिवा

राहतें और भी हैं वस्ल की राहत के सिवा

अन-गिनत सदियों के तारीक बहीमाना तिलिस्म

रेशम ओ अतलस ओ कमख़ाब में बुनवाए हुए

जा-ब-जा बिकते हुए कूचा-ओ-बाज़ार में जिस्म

ख़ाक में लुथड़े हुए ख़ून में नहलाए हुए

जिस्म निकले हुए अमराज़ के तन्नूरों से

पीप बहती हुई गलते हुए नासूरों से

लौट जाती है उधर को भी नज़र क्या कीजे

अब भी दिलकश है तिरा हुस्न मगर क्या कीजे

और भी दुख हैं ज़माने में मोहब्बत के सिवा

राहतें और भी हैं वस्ल की राहत के सिवा

मुझ से पहली सी मोहब्बत मिरी महबूब न माँग

Translate this Poem in English

Do not ask of me, my beloved, that love again

I thought that if you were with me, life itself would shine;

That if I carried your sorrow, the world’s grief would matter no more.

I believed your face gave permanence to spring in this world.

That beyond your eyes, there was nothing worth keeping.

If I found you, I thought even fate would bow down—

It was never so; I only wished it were so.

There are other sorrows in this world besides love.

Other comforts than the comfort of union.

The dark, savage spell of countless centuries—

Bodies wrapped in silk and satin and brocade ,

Bodies sold everywhere in streets and marketplaces,

Bodies smeared with dust, bathed in blood,

Bodies dragged from the furnaces of disease,

From festering wounds and pus-flowing sores.

Where else can the gaze turn—yet it returns there helplessly.

Your beauty is still captivating, but what can I do?

There are other sorrows in this world besides love.

Other comforts than the comfort of union.

So do not ask of me, my beloved,

For the love I once gave you.

- Faize Ahmad Faize

Hindi Translation: (Gemini)

मुझसे पहली सी मोहब्बत मिरी महबूब न माँग,

मैंने समझा था कि तू है तो दरख़्शां है हयात,

तेरा ग़म है तो ग़म-ए-दहर का झगड़ा क्या है?

तेरी सूरत से है आलम में बहारों को सबात,

तेरी आँखों के सिवा दुनिया में रक्खा क्या है?

तू जो मिल जाए तो तक़दीर निगूँ हो जाए,

यूँ न था, मैंने फ़क़त चाहा था यूँ हो जाए।

पर अब... और भी दुख हैं ज़माने में मोहब्बत के सिवा,

राहतें और भी हैं वस्ल की राहत के सिवा।

अनगिनत सदियों के तारीख़ बहीमाना तिलिस्म,

रेशम-ओ-अतलस-ओ-कमख़ाब में बुनवाए हुए,

जा-ब-जा बिकते हुए कूचा-ओ-बाज़ार में जिस्म,

ख़ाक में लिथड़े हुए, ख़ून में नहलाए हुए।

लौट जाती है उधर को भी नज़र, क्या कीजे?

अब भी दिलकश है तेरा हुस्न, मगर क्या कीजे?

मुझसे पहली सी मोहब्बत मिरी महबूब न माँग।

English Translation: Literary Form (Verse)

Do not ask of me, my love,

that love we knew before.

I had imagined, while you lived,

that life was splendor bright;

What mattered then the world’s dark grief,

if I possessed your light?

Your countenance alone, I thought,

gave Spring its lasting hue;

What else was there in all the world,

but the searching gaze of you?

Had you been mine, I believed,

Fate’s head would surely bow;

It was not so—'twas but a dream I cherished then, and now.

But now... There are sorrows in this world,

other than the pangs of love,

And comforts other than the joy of union from above.

The dark and brutal sorcery of centuries untold,

Woven into finest silk,

in satin and in gold; Bodies sold in every lane,

in markets' grim display,

Bathed in blood and smeared in dust, in a terrible array.

My eyes return to those dark sights,

though I try to turn away;

Your beauty still is heart-ravishing,

but what more can I say?

Do not ask of me, my love, that love we knew before.

Original Poem

The Second Coming – W.B. Yeats

Turning and turning in the widening gyre

The falcon cannot hear the falconer;

Things fall apart; the centre cannot hold;

Mere anarchy is loosed upon the world,

The blood-dimmed tide is loosed, and everywhere

The ceremony of innocence is drowned;

The best lack all conviction, while the worst

Are full of passionate intensity.

Surely some revelation is at hand;

Surely the Second Coming is at hand.

The Second Coming! Hardly are those words out

When a vast image out of Spiritus Mundi

Troubles my sight: somewhere in sands of the desert

A shape with lion body and the head of a man,

A gaze blank and pitiless as the sun,

Is moving its slow thighs, while all about it

Reel shadows of the indignant desert birds.

The darkness drops again; but now I know

That twenty centuries of stony sleep

Were vexed to nightmare by a rocking cradle,

And what rough beast, its hour come round at last,

Slouches towards Bethlehem to be born?

👇👇👇

(Translation English to Gujarati)

બીજું અવતરણ

વિસ્તરતા ચક્રમાં ફરી ફરીને ઘૂમે છે બધું,
બાજ હવે બાજબાળીને સાંભળી શકતો નથી;
બધું તૂટી રહ્યું છે, કેન્દ્ર પોતે ટકી શકતું નથી;
માત્ર અરાજકતા આખી દુનિયામાં છૂટી ગઈ છે.
રક્તથી ધૂંધળી બનેલી લહેર વહે છે સર્વત્ર,
અને નિર્દોષતાની દરેક વિધિ તેમાં ડૂબી જાય છે;
સારા લોકોમાં દ્રઢ વિશ્વાસ રહ્યો નથી,
જ્યારે ખરાબ લોકો ઉગ્ર ઉત્સાહથી ભરાયેલા છે.
નિશ્ચિત જ કોઈ મહાન પ્રકાશન નજીક છે;
નિશ્ચિત જ બીજું અવતરણ નજીક છે.
બીજું અવતરણ! આ શબ્દો ઉચ્ચારાતા જ
Spiritus Mundi માંથી ઊભરી આવે છે એક ભવ્ય પ્રતિમા,
જે મારી દૃષ્ટિને વ્યાકુળ કરી નાખે છે:
રણની રેતીમાં ક્યાંક
સિંહ જેવું શરીર અને માનવ મસ્તક ધરાવતું એક સ્વરૂપ,
સૂર્ય જેવી નિર્દય અને ખાલી નજર સાથે,
ધીમે ધીમે પોતાની જાંઘો ખેંચતું આગળ વધે છે;
તેની આસપાસ
ક્રોધિત રણપંખીઓના પડછાયા ગૂંજી ઊઠે છે.
પછી ફરી અંધકાર છવાઈ જાય છે; પરંતુ હવે મને ખબર છે
કે વીસ સદીઓની પથ્થર જેવી નિંદ્રા
એક હલનચલન કરતી ઝૂલનાથી દુઃસ્વપ્નમાં ફેરવાઈ ગઈ છે;
અને કયું ખડતલ પ્રાણી,
જેણું સમય આખરે આવી પહોંચ્યો છે,
બેથલેહેમ તરફ લથડતું ચાલે છે
જન્મ લેવા માટે?

Translate this into Hindi

दूसरा आगमन (The Second Coming)

— विलियम बटलर यीट्स

फैलते हुए चक्र में घूमती जाती है दुनिया,

बाज़ अब बाज़-संभालने वाले की आवाज़ नहीं सुन पाता;
सब कुछ बिखर रहा है, केंद्र टिक नहीं पा रहा;
केवल अराजकता संसार पर छूट पड़ी है।
रक्त से धुँधली लहर हर ओर बह चली है,
और निर्दोषता की हर रस्म उसमें डूब गई है;
श्रेष्ठ लोग विश्वास से रिक्त हैं,
और दुष्ट लोग उग्र जोश से भरे हुए हैं।

निश्चय ही कोई महान उद्घाटन निकट है;

निश्चय ही दूसरा आगमन निकट है।
दूसरा आगमन! ये शब्द अभी गूँजे ही थे
कि Spiritus Mundi से उठती एक विशाल छवि
मेरी दृष्टि को व्याकुल कर देती है—
रेगिस्तान की रेत में कहीं
सिंह का शरीर और मनुष्य का सिर लिए एक आकृति,
सूरज-सी निष्ठुर और शून्य दृष्टि के साथ,
धीमे-धीमे अपनी जाँघें घसीटती आगे बढ़ती है;
उसके चारों ओर
क्रोधित रेगिस्तानी पक्षियों की छायाएँ चक्कर काटती हैं।

फिर अँधेरा उतर आता है; पर अब मैं जानता हूँ

कि बीस सदियों की पत्थर-सी नींद
एक झूलते पालने से दु:स्वप्न में बदल गई है;
और कौन-सा खुरदरा पशु,
जिसकी घड़ी अंततः आ पहुँची है,
बेतलेहेम की ओर लरखड़ाता हुआ बढ़ रहा है
जन्म लेने के लिए?

👇👇👇

Translated by Gemini
हिंदी: द्वितीय आगमन (The Second Coming)
विस्तृत होते भँवर में मँडराता, गोल-गोल घूमता,
बाज़ अब बाज़-पालक की पुकार नहीं सुन पाता;
सब बिखर रहा है; केंद्र अब थाम नहीं पा रहा;
महज़ अराजकता दुनिया पर छोड़ दी गई है,
रक्त-रंजित ज्वार उमड़ आया है,
और सर्वत्र निर्दोषता का अनुष्ठान डूब गया है;
श्रेष्ठ जन संकल्पशून्य हैं,
जबकि अधम पाशविक जुनून और तीव्रता से भरे हैं।
निश्चय ही कोई दैवीय संकेत निकट है;
निश्चय ही 'द्वितीय आगमन' निकट है।
द्वितीय आगमन! अभी ये शब्द मुख से निकले ही थे कि
'विश्व-मानस' (Spiritus Mundi) की एक विशाल आकृति
मेरी दृष्टि को व्याकुल कर देती है:
मरुस्थल की रेत में कहीं— सिंह सा शरीर और मानव सा शीश लिए,
सूर्य सी रिक्त और निर्दयी दृष्टि वाली एक देह,
अपनी मंद जंघाएं हिला रही है, और उसके परितः
क्रुद्ध मरु-पक्षियों की छायाएँ मँडरा रही हैं।
पुनः अंधकार घिर आता है;
पर अब मैं जान गया हूँ कि पाषाणवत निद्रा की
वे बीस सदियाँ एक हिलते पालने के दुःस्वप्न से जाग उठी हैं,
और वह कौन सा खूँखार जीव है,
जिसका समय अब आ पहुँचा है,
जो जन्म लेने को बेथलहम की ओर सुस्ती से बढ़ रहा है?

ગુજરાતી: દ્વિતીય આગમન (The Second Coming)
વિસ્તરતા વમળમાં ચકરાવે ચડતો, ગોળ-ગોળ ઘૂમતો, બાજ હવે બાજ-પાલકનો સાદ સાંભળી શકતો નથી;
સઘળું વેરવિખેર થાય છે; કેન્દ્ર હવે ધરીને થંભાવી શકતું નથી;
કેવળ અરાજકતા જગત પર છોડી દેવામાં આવી છે,
રક્ત-રંજિત જુવાળ ઊમટ્યો છે, અને સર્વત્ર નિર્દોષતાનો મંગલ ઉત્સવ ડૂબી રહ્યો છે;
શ્રેષ્ઠ જનો સંકલ્પશૂન્ય છે, જ્યારે અધમ લોકો ભયાનક આવેગ અને ઉન્માદથી છલકાય છે.
ચોક્કસ કોઈ દિવ્ય સંકેત હાથવેંતમાં છે; ચોક્કસ 'દ્વિતીય આગમન' હવે નિકટ છે.
દ્વિતીય આગમન! હજુ તો આ શબ્દો હોઠે આવ્યા જ હતા ત્યાં
'વિશ્વ-ચિત્ત' (Spiritus Mundi) માંથી એક વિરાટ આકૃતિ મારી દ્રષ્ટિને ક્ષુબ્ધ કરી દે છે:
રણની રેતીમાં ક્યાંક— સિંહની કાયા અને માનવનું મસ્તક ધરાવતી એક મૂર્તિ,
સૂર્ય જેવી શૂન્ય અને નિર્દય જેની નજર છે, તેની મંદ સાથળો હલાવી રહી છે,
અને તેની આસપાસ રોષે ભરાયેલા રણ-પક્ષીઓના પડછાયા ભ્રમણ કરી રહ્યા છે.
અંધકાર ફરી ઘેરાય છે; પણ હવે હું જાણી ચૂક્યો છું કે પથ્થર જેવી
વીસ સદીઓની ગાઢ નિદ્રાને એક હાલતા પારણાના દુઃસ્વપ્ને હચમચાવી દીધી હતી,
અને કયું એવું કરાલ પ્રાણી છે, જેનો સમય આખરે પાકી ગયો છે,
જે જન્મ લેવા કાજે બેથલેહેમ તરફ લથડતા પગલે ધસી રહ્યું છે?

અમે અમારી રીત પ્રમાણે રાતોને અજવાળી છે- Khalil Dhan Tejavi

અમે અમારી રીત પ્રમાણે રાતોને અજવાળી છે,
તમે ઘરે દિવો સળગાવ્યો, અમે જાતને બાળી છે.

વાર તહેવારે જિદે ચડતી ઇચ્છાઓ પંપાળી છે,
મનમાં ભિતર હોળી સળગે, ચહેરા પર દિવાળી છે.

તમને જોઇ ને પલકારાની રસમ ટાળી છે આંખોએ,
જ્યારે જ્યારે નજર મળી છે ત્યારે મેં પાંપણ ઢાળી છે.

છાંયડે બેસી અસ્ત ઉદયની લિજ્જતના સમજાવ મને,
માથે આખો સૂરજ લઇ ને સાંજ બપોરે ગાળી છે.

કેટકેટલી ડાળો જાતે નમી પડેલી તોયે ‘ખલિલ’,
જે ડાળેથી ફૂલ મેં ચૂંટ્યું, સૌથી ઉંચી ડાળી છે.

– ખલિલ ધનતેજવી

👇👇👇

Translation in Hindi & English

हमने अपनी ही तरह से रातों को उजाला किया है,

तुमने घर में दीया जलाया, हमने ख़ुद को जला लिया है।

कभी-कभी ज़िद पर चढ़ी इच्छाओं को सहलाया है,

मन के भीतर होली सुलगती, चेहरे पर दीवाली सजाई है।

तुम्हें देखकर आँखों ने पलकों की रस्म टाल दी,

जब-जब नज़र मिली है, मैंने पलकें झुका ली हैं।

छाँव में बैठकर मुझे अस्त–उदय का अर्थ समझाओ,

सिर पर पूरा सूरज लेकर मैंने शाम दोपहर में गँवाई है।

कितनी ही डालियाँ ख़ुद झुक गईं फिर भी, ‘ख़लील’,

जिस डाल से फूल तोड़ा, वही सबसे ऊँची डाली है।

English Translation

We have lit up the nights in our own way,

You lit a lamp at home; I burned myself instead.

At times, stubborn desires were gently nurtured,

Inside the heart, Holi smoulders; on the face, Diwali shines.

On seeing you, my eyes forgot the ritual of blinking;

Whenever our gazes met, I lowered my eyelids.

Sit in the shade and explain to me the meaning of rise and fall,

With the whole sun upon my head, I wasted evening at noon.

So many branches bent on their own, yet still, O Khalil,

The branch from which I plucked a flower was the highest of all.

Translated by Gemini

Hindi Translation: हमने अपनी रीत से रातें रोशन की हैं

हमने अपनी रीत से रातें रोशन की हैं, तुमने घर में दिया जलाया, हमने खुद को जलाया है।

त्योहारों पर ज़िદ करती इच्छाओं को सहलाया है, मन के भीतर होली सुलगती है, चेहरे पर दिवाली है।

तुम्हें देख कर पलकें झपकाने की रस्म टाली है आँखों ने, जब-जब नज़र मिली है, तब-तब मैंने पलकें झुकाई हैं।

साये में बैठ कर अस्त और उदय के मज़े मत समझा मुझे, सिर पर पूरा सूरज लेकर, मैंने शाम और दोपहर बिताई है।

कितनी ही डालियाँ खुद झुक गई थीं फिर भी ऐ 'ख़लील', जिस डाली से मैंने फूल तोड़ा, वह सबसे ऊँची डाली है।

English Translation: We Have Illumined the Nights in Our Own Way

We have illumined the nights in our own unique way, You lit a lamp in your home, while we consumed ourselves.

On festivals, I have caressed the stubborn desires that rose, Inside the mind, a bonfire (Holi) rages; on the face, there is a celebration (Diwali).

Upon seeing you, my eyes defied the custom of blinking, Whenever our gazes met, I simply lowered my eyelashes.

Do not lecture me on the pleasures of sunrise and sunset sitting in the shade, I have spent my afternoons and evenings carrying the entire sun upon my head.

So many branches had bent down on their own, yet O 'Khalil', The branch from which I plucked the flower, was the highest of them all.

दिल ढूँढ़ता है फिर वही फ़ुर्सत के रात दिन - Gulzar

दिल ढूँढ़ता है फिर वही फ़ुर्सत के रात दिन

जाड़ों की नर्म धूप और आँगन में लेट कर

आँखों पे खींचकर तेरे आँचल के साये को

औंधे पड़े रहें, कभी करवट लिये हुए


या गर्मियों की रात जो पुरवाइयाँ चलें
ठंडे सफ़ेद बिस्तर पर जागें देर तक
तारों को देखते रहें छत पर पड़े हुए


बर्फ़ीली सर्दियों में किसी रात में कभी
वादी में गूँजती हुई ख़ामोशियाँ सुनें
आँखों में भीगे भीगे से लम्हे लिये हुए
दिल ढूँढ़ता है फिर वही फ़ुरसत के रात दिन
👇👇👇

Gujarati Translation (ભાવાનુવાદ)

હૃદય ફરી શોધે છે એ જ ફુરસદના દિવસ-રાત,

શિયાળાની નરમ ધુપમાં, આંગણામાં પથરાઈને,

તારા આંચલની છાંયાને આંખો પર ખેંચી લઈને,
ઉંધા પડ્યા રહીએ, ક્યારેક બાજુ બદલીને.

અથવા ઉનાળાની એવી રાતો, જ્યારે પવન વહે,

ઠંડા સફેદ બિસ્તર પર મોડાં સુધી જાગીએ,

છત પર પડ્યા પડ્યા તારાઓને નિહાળતા રહીએ.

ક્યારેક બરફીલી શિયાળામાં કોઈ એક રાત,

ખીણોમાં ગૂંજી ઊઠતી મૌનતાને સાંભળીએ,

આંખોમાં ભીના-ભીના પળોને લઈને.

હૃદય ફરી શોધે છે એ જ ફુરસદના દિવસ-રાત.

🌸 English Translation

The heart longs again for those same days and nights of leisure—

Winter’s gentle sunlight, lying stretched in the courtyard,

Pulling the shade of your scarf over my eyes,
Lying face down, sometimes turning on my side.

Or summer nights when the cool breeze drifts by,

Awake till late on cold white sheets,

Gazing at the stars while lying on the rooftop.

Sometimes, on a night in the freezing winters,

Listening to the silences echoing through the valleys,

Holding slightly damp moments in the eyes.

The heart longs again for those same days and nights of leisure.

Translated by Gemini

Gujarati Translation:

દિલ શોધે છે ફરી એ જ ફુરસદની રાત અને દિવસ

દિલ શોધે છે ફરી એ જ ફુરસદની રાત અને દિવસ, શિયાળાનો એ કૂણો તડકો અને આંગણમાં સૂતા રહી, આંખો પર ઓઢીને તારા પાલવનો એ છાંયડો, ઊંધા પડ્યા રહીએ, ક્યારેક પડખું ફેરવીને.

કે પછી ઉનાળાની એ રાત જ્યારે પૂર્વા પવન ફૂંકાય, ઠંડી સફેદ પથારી પર જાગતા રહીએ મોડે સુધી, ધાબા પર પડ્યા રહી તારાઓને ટગર-ટગર જોતા રહીએ.

બરફીલી ઠંડીમાં કોઈ રાતે ક્યારેક, ખીણમાં ગુંજતી એ ખામોશીઓને સાંભળીએ, આંખોમાં ભીની-ભીની ક્ષણોને લઈને, દિલ શોધે છે ફરી એ જ ફુરસદની રાત અને દિવસ.

The Heart Yearns Again for Those Leisurely Days and Nights

The heart yearns again for those leisurely days and nights, The soft winter sun, and lying in the courtyard, Pulling the shadow of your veil over my eyes, To lie face down, or sometimes turning on my side.

Or those summer nights when the eastern winds blow, Staying awake late into the night on cool white sheets, Gazing at the stars while lying on the terrace.

In the midst of a freezing winter night, Listening to the silences echoing through the valley, With damp, dewy moments held within the eyes, The heart yearns again for those leisurely days and nights.

Overview of Translations

ChatGPT provides a straightforward, prose-like English translation that closely mirrors the Hindi transliteration, prioritizing literal accuracy over poetic form. Gemini, in contrast, crafts a more literary, verse-structured English version with rhyme and meter, aiming to evoke the original Urdu ghazal's musicality. Both capture Faiz Ahmed Faiz's core theme—disillusioned love amid worldly horrors—but differ in fidelity to form versus content.

Syntax Comparison

ChatGPT retains the original's sequential, fragmented structure, using short lines and enjambment that echo the Urdu couplets without major rearrangement. Sentences flow declaratively, like "I thought that if you were with me, life itself would shine," preserving the poem's introspective progression.

Gemini alters syntax for rhythmic flow, often combining or rephrasing lines into rhyming pairs (e.g., "What mattered then the world’s dark grief, / if I possessed your light?"). This creates smoother, more narrative sentences but occasionally shifts emphasis, such as inverting "Your countenance alone, I thought" to fit meter.

ChatGPT stays truer to syntactic order; Gemini adapts for English readability.

Metre and Sound Comparison

ChatGPT largely ignores metre, producing free verse with uneven line lengths and no consistent rhyme (e.g., "Other comforts than the comfort of union"). The result reads as spoken poetry, losing the original's hypnotic repetition and sonic patterns like internal assonance in Urdu.

Gemini excels here, imposing iambic tetrameter and rhymes (e.g., "bright/light," "hue/you," "bow/now"). Refrains like "Do not ask of me, my love, / that love we knew before" mimic the ghazal's radif (repeating refrain), enhancing auditory appeal. This preserves emotional cadence but sacrifices some literal phrasing.

Lexicon and Grammar Comparison

Both use precise, evocative lexicon suited to Faiz's romantic-social critique. ChatGPT opts for direct terms: "savage spell" for "bahiimana tilism" (brutal enchantment), "festering wounds and pus-flowing sores" for graphic imagery—grammatically sound but starkly literal.

Gemini employs poetic diction: "dark and brutal sorcery of centuries untold" for the same, and "heart-ravishing" for "dil-kash" (captivating). Grammar is polished, with contractions and inversions (e.g., "Fate’s head would surely bow") for elegance, though occasionally archaic ("from above").

Lexicon is appropriate in both, but Gemini's elevates beauty while ChatGPT grounds in rawness.

Cultural Connotations Comparison

Faiz's Urdu weaves Sufi-tinged romance with Marxist undertones—love as illusory solace against colonial/oppressive violence. ChatGPT conveys this meaningfully: "dark, savage spell of countless centuries" nods to historical tyranny (e.g., partition-era horrors), and "bodies sold in streets" retains prostitution/exploitation's sting without dilution.

Gemini amplifies cultural depth poetically: "sorcery of centuries untold, / Woven into finest silk" evokes Orientalist luxury masking brutality, preserving "tilism" (magical illusion) as enchantment. Phrases like "Spring its lasting hue" capture "baharon ko sabat" (spring's permanence) as eternal renewal, a key Urdu motif.

Both handle connotations well—ChatGPT literally, Gemini interpretively—avoiding Western sanitisation.

Challenging parts in these poems include abstract Urdu/Persian concepts in Faiz, Yeats's esoteric symbolism, festival-specific imagery in Khalil, and sensory nostalgia in Gulzar; AI tools resolve them through literal approximation or poetic circumlocution, often diluting cultural depth. ChatGPT stays direct and raw, while Gemini enhances flow but risks over-interpretation.

Challenging Translation Parts

Faiz's "tilism" (enchanting spell of oppression) and "kya kiije" (helpless "what to do?") prove tough due to idiomatic emotional layers—ChatGPT renders bluntly as "savage spell" and "what can I do?", capturing resignation but losing hypnotic allure; Gemini's "brutal sorcery" adds vividness yet softens grit. Yeats's "gyre" (widening spiral of chaos) and "Spiritus Mundi" (collective unconscious) resist literalism—user Hindi uses "phailte chakr" (expanding cycle), Gemini "vistrut bhambhar" (widening vortex), approximating Yeats's occult geometry without full philosophical weight. Khalil's self-immolation via "Holi/Diwali" metaphors and Gulzar's "purvaiyan" (gentle eastern breeze) challenge for non-Indic readers; Gemini poeticizes "bonfire rages" and "eastern winds," but loses ritual intimacy.

Cultural Connotations Handling

Faiz's Marxist-romantic shift from personal "mohabbat" (first love) to exploited "jism" (bodies) carries Partition-era connotations—ChatGPT retains socio-political rawness literally, Gemini interprets via "woven sorcery" for universal appeal. Yeats's Christian "Second Coming" inverted with sphinx-like beast evokes apocalyptic dread; Hindi/Gujarati translations preserve biblical irony, Gemini heightens with "divya sanket" (divine signal). Khalil embeds Hindu festivals (inner Holi fire, facade Diwali) symbolizing concealed passion—both AIs convey duality but gloss communal fervor. Gulzar's "aanchal" (scarf veil) and seasonal "fursat" (leisurely intimacy) evoke South Asian domestic romance; Gemini's "veil shadow" domesticates effectively.

Untranslatable Elements

"pahli si mohabbat" (that primal, boyhood love) defies full emotional transfer—ChatGPT's "that love again" misses infatuation's nostalgia, Gemini's "love we knew before" evokes better but lacks Urdu's consuming purity. "Tilism"/"ġham-e-dahr" (cosmic sorrow) blend Sufi mysticism and history, resolved by paraphrase ("savage spell"/"world’s grief"). Yeats's "gyre" and "Spiritus Mundi" remain esoteric—retained as loanwords or glossed ("world-spirit"). Khalil's "pankhan dhalī" (lowered eyelids in shyness) and Gulzar's "aundhe pade" (prone intimacy) carry gendered cultural gestures; AIs substitute descriptively ("lowered eyelids"/"face down").